Trang chủ Giới thiệu Album ảnh Văn bản Liên hệ
Chào mừng bạn đến với Trang thông tin điện tử huyện Can Lộc tỉnh Hà Tĩnh
Trang chủ
LIÊN KẾT WEBSITE
CAM THƯỢNG LỘC
 
VĂN HÓA - XÃ HỘI Bản in
 
Sơ Lược cuộc đời và sự nghiệp của Danh Nhân nguyễn Thiếp
Tin đăng ngày: 22/2/2016 - Xem: 704

Upload

Nhà thờ Nguyễn Thiếp

Nguyễn Thiếp là cháu đời thứ 11 dòng họ 300 năm là người cự tộc ở xứ Nghệ. Thủy tổ quê xã Cương Gián (Nghi Xuân) là Lưu quận công (TK-XV) về lấy bà vợ thiếp họ Võ ở Mật thôn, xã Nguyệt Ao, tổng Lai Thạch, huyện La Sơn, phủ Đức Quang ( nay là xã Kim Lộc, huyện Can Lộc ) lập lên chi họ Nguyễn ở đây. Cháu Lưu quận công là Nguyễn Bật Lãng đỗ Nhị giáp tiến sĩ khoa Đinh sửu đời Lê Thế Tôn (1577). Thân phụ Nguyễn Thiếp là Nguyễn Quang Nhuận chỉ giữ một hư hàm nhỏ, nhưng thân mẫu ông lại là con gái họ Nguyễn Huy ở Tràng Lưu và thúc phụ ông Nguyễn Hành (1701 - ?) đỗ Tiến sĩ khoa Quý sửu đời Lê Thần Tôn (1733).

Nguyễn Thiếp, húy Minh, tự Quang Thiếp (sau kiêng húy chúa Trịnh Giang, bỏ chữ Quang) ông còn có các tên tự Khải Xuyên, Hạn Ham (?), hiệu tự đặt là Lạp Phong cư sĩ, Bùi Phong cư sĩ, Cuồng Ẩn, Hạnh Am và hiệu do người gọi tôn Mục niên hầu, Lục niên tiên sinh, Hạnh am tiên sinh, La Giang phu tử. Riêng Nguyễn Huệ gọi ông là La Sơn phu tử, sau lại ban cho tên là La Sơn tiên sinh.

Lúc nhỏ, Nguyễn Thiếp và ba anh em trai nhờ có mẹ chăm sóc và chú kèm cặp nên đều học giỏi. Năm 19 tuổi, nhân chú ( Nguyễn Hành ) đang làm Hiến sát sứ Thái Nguyên ông theo ra đó du học, được chú gửi cho bạn thân là Hoàng Giáp Nguyễn Nhiễm kèm cặp, dạy dỗ thêm.

Năm 21 tuổi ông muốn ở ẩn vì do bệnh tật và còn có một nguyên nhân quan trọng khác nữa là do thời cuộc lúc đó. Trong thì chúa Trịnh Doanh chuyên quyền, vua Lê Hiển Tôn chỉ có hư vị, Ngoài thì tứ phương loạn lạc, nhân dân thì đói rét điêu linh. Trước tình hình ấy, nếu "xuất" thì chỉ có cách a phụ bọn quyền thần để kiếm lợi lộc, chứ không thi thố được tài năng như ý muốn. Ông bỏ hết học khoa cử, chuyên đọc sách tính lý, tứ thư, ngũ kinh đại toàn, vui tươi lâm bác. Dấu chân đặt gần khắp sông núi miền Nam châu (vùng núi Hồng, phía nam sông Lam).

Ít lâu sau, ông lấy vợ là bà Đặng Thị Nghi, con gái trưởng Thái Bộc Đặng Thái Bàng ở Uy Viễn, Nghi Xuân. Ở nhà khoảng sáu năm, đọc sách và du ngoạn đến năm Mậu thìn (1748) ông ra Bắc Hà. Theo một số tài liệu, giáo sư Hoàng Xuân Hãn  khẳng định: Nguyễn Thiếp có đi thi hội khoa Mậu Thìn (1748). Sách Dã sử nhật ký nói cụ có đậu hội thi tam trường, chắc là đậu khoa ấy.

Vào tam trường, nhưng không trúng cách, trở về ông liền vào Bố Chính, chắc là để dạy học, khoảng từ Kỷ Tỵ (1749) hay Canh Ngọ (1750), cho đến khoảng năm Giáp Tuất (1754) mới lại về nhà. Lúc này, có việc "nhà bác bị kiện" ông bực mình và bệnh lại tái phát, ông càng chăm đọc sách, suy ngẫm về "đạo".

Năm Bính Tý (1756), 34 tuổi, "vì nhiều tuổi, có đậu", Nguyễn Thiếp được bổ Huấn đạo Anh Đô (phủ Anh Sơn, Nghệ An).

Chỉ muốn ẩn dật nhưng rồi ông ra thi hội, lại làm quan, vì cảnh nhà khó khăn, phải lo sinh kế, nhưng chắc còn "vì có thầy" học là Nguyễn Nghiễm thúc giục nâng đỡ, ông không thể chối từ mãi.

Làm Huấn đạo khoảng sáu năm, đến năm Nhâm Ngọ (1762) ông được bổ tri huyện Thanh Giang (sau là Thanh Xuyên rồi Thanh Chương).

Tuy nhiên, ông không hề nguôi chí ở ẩn. Năm Đinh Sửu (1757) vừa làm huấn đạo một năm, ông đã nói với lý trưởng Nam Hoa tìm đất lập trại ở Bùi Phong, trên dãy Thiên Nhẫn.

Đến năm Mậu Tý (1768), 46 tuổi ông xin từ quan do "...đi lại khó nhọc, không được mấy tháng ngồi yên, nên bệnh cũ phút chốc trở lại, nên xin về". (Hạnh Am Ký.)

Thật ra thì không hoàn toàn do cơm áo mà ông phải "xuất" và do bệnh tật mà ông muốn "xử". Ông là một người có lòng ưu ái, muốn đem sở học để giúp đời, giúp dân. Nhưng sống trong cái thời nhiễu nhương "Vua thánh lâu chẳng hiện - Loạn lạc cứ tràn lan" "Phù thế suy ấm lạnh - Như sông nước vơi đầy"...(thơ Nguyễn Thiếp), nên ông muốn "ẩn" đó thôi ...Còn một lý do trực tiếp nữa là lúc đó, Lê Duy Mật đưa quân xuống đánh các huyện Hương Sơn, Thanh Chương là nơi ông đang trị nhậm và thầy học ông là Nguyễn Nghiễm lại được chúa Trịnh Sâm sai đi dẹp. Chắc ông không khỏi nghĩ việc làm của Duy Mật là chính đáng, nên xin từ quan.

Trại Bùi Phong của ông trên dãy Thiên Nhẫn "có gềnh suối ẩn kín, không hổ báo quấy nhiễu, núi trồng được cây, khe đánh cá được, đất hoang dễ cày, cỏ tốt đễ giữ...Từ khi xin từ chức về, lo nghỉ ngơi, bệnh mười phần giảm được tám, chín. Lại bị năm đói, ăn tiêu không đủ, làm trại rồi lại bỏ không biết mấy lần. Đến lúc các con tuổi đã trưởng thành, bảo chúng cùng lên mới chỉnh lý lại một phen cho rồi việc. Nuôi trâu bò, trồng cây, cày ruộng, dệt vải đều làm lấy mà ăn..." (Hạnh Am Ký).

Đến năm Canh Tý (1780) ông lại được chúa Trịnh Sum (Sâm) triệu ra kinh Thăng Long. Đến tháng hai năm Tân Sửu (1781) mới về. "Gia phả" chép: "Chúa Trịnh Sum nghe tiếng cụ, sai người mời ra Đông kinh để lo việc nối ngôi vua Lê " (tức cướp ngôi nhà Lê TKĐ chú). Cụ ra bảo làm thế không phải, nên rốt cuộc chúa không dùng:.

Năm Nhâm Dần (1782) 61 tuổi, ông thu thập văn thơ soạn thành tập Hạnh Ani thi cảo và viết bài Hạnh Am Ký lược thuật cuộc đời mình qua sáu mươi năm bất như ý.

Từ lúc ở Thăng Long về sơn trại, ông sống trong cảnh nghèo túng và buồn cho cảnh dân tình, quốc biến. Ông viết trong bài thơ Đang mưa nhìn cố hương.:...Mùa mất sạch sành sanh - Gạo đắt nồi mốc hủ - Nghèo, đau tuổi sáu mươi - Tây phương (tức vua giỏi, TKĐ chú) nhìn mỏi cổ".   

Năm Bính Ngọ (1786), Nguyễn Huệ kéo quân ra Bắc diệt họ Trịnh. Cuối năm ấy Nguyễn Huệ sai sứ đưa thư và vàng lụa lên sơn trại mời Nguyễn Thiếp ra giúp việc, ông gửi lại vật phẩm và phúc thư lấy lý do mình kém cỏi, tuổi cao, yếu đau và phải lo hương hỏa gia đường để thoái thác. Năm (1787) Nguyễn Huệ lại viết thư mời lần thứ hai, rồi lần thứ ba nhưng ông vẫn không chịu ra. Đến tháng tư năm Mậu Thân (1788), trên đường ra Thăng Long từ Vũ Văn Nhậm, dừng lại Lam Thành (Hưng Yên) Nguyễn Huệ bèn gửi thư mời ông xuống hội kiến. Lời thư vẫn tha thiết: "Nay thiên hạ khốn khổ, không cùng phu tử cứu gỡ thì không biết cùng ai...Đặc sai quan văn Binh phiên phó tri phiên Cẩn tín hầu Nguyễn Quang Đại lại vấn an và mời Phu tử tới ngỏ hầu được nghe lời Phu tử dạy bảo..."

Chắc không thể từ nan, ông đành xuống núi, gia phả chép:

"...Cụ đến, Huệ trách rằng: "Đã lâu nghe đại danh, ba lần cho tới mời, tiên sinh không thèm ra, ý tiên sinh cho quả nhân là thằng giặc nhỏ không đủ làm kẻ anh hùng trong thiên hạ chăng?". Cụ trả lời:"Hơn hai trăm năm nay, quyền về tay họ Trịnh hung bạo. Vương mới đưa quân ra một lần mà dứt được, lập lại nhà Lê, với danh nghĩa chính thì anh hùng ai mà chẳng theo. Nếu giả tiếng nhân nghĩa  nói dối tôn vương để lấy tiếng, thì lại hóa ra một kẻ gian hùng". "Huệ bèn đổi sắc mặt, ngồi dịch ra mà tiếp đãi rất trọng...".

Như vậy, trong cuộc gặp gỡ này, Nguyễn Thiếp vẫn chưa chịu ra giúp Nguyễn Huệ, mà còn thẳng thắn nói rõ ý tôn Lê của mình. Nhưng Nguyễn Huệ không thất vọng, vẫn ủy cho ông giúp việc xem đất dựng đô ở Phù Thạch (Lam thành) rồi ở Yên Trường (tức Phượng Hoàng, trung Đô...). Cuối tháng mười năm ấy, hai mươi vạn quân Thanh theo chân Lê Chiêu Thống kéo vào Thăng Long. Ngày 25 chính Bình Vương Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế ở Phú Xuân, lấy niên hiệu là Quang Trung, rồi gấp rút hội quân thủy bộ tiến quân ra Bắc.

Sách "Lê quý ký sự" chép:

"Ngày 29 Huệ đến Nghệ An, nghỉ binh, triệu Nguyễn Thiếp đến hỏi binh lược, Thiếp nói: Người Thanh ở xa tới, mệt nhọc không biết tình hình khó dễ thế nào, thế nên chiến thủ thế nào. Vả nó có bụng khinh địch. Nếu đánh gấp đi thì không ngoài mười ngày sẽ phá tan. Nếu trì hoãn một chút thì khó lòng mà được nó. Huệ mừng lắm trả lời: Ông nói chính hợp ý tôi ".

Sau ngày đại thắng quân Thanh đầu xuân Kỷ Dậu (1789) vua Quang Trung về đến Nghệ An vào tháng ba, lại mời Nguyễn Thiếp đến bàn quốc sự. Theo sách "Dã sử nhật ký" thì sau khi Nguyễn Huệ đánh được quân Thanh, cho rằng Khải Xuyên (Nguyễn Thiếp) rất có kiến thức, càng khen và càng kính trọng". Nên mời ông ra Thăng Long xem đất ở Cổ Bi (Gia Lâm) rồi về Nghệ An xem đất ở Yên Trường (?). Sách này còn cho biết mùa thu năm ấy, "Tây Sơn thi học trò ở Nghệ An sai Nguyễn Khải Xuyên làm đề điệu" (Chức này lúc ấy vừa lo việc tổ chức cuộc thi, vừa kiêm chánh chủ khảo) (?). Vua Quang Trung lại cấp cho Nguyễn Thiếp thêm thuế xã Nguyệt Ao (quê ông) để làm tuế bổng (gia phả). Ông dâng sớ từ chối. Ông được vua Quang Trung kính nể, tin dùng và giao cho nhiều việc quan trọng. Đến ngày hâm chín tháng bảy năm Nhâm Tý (16-9-1792) vua Quang Trung đột ngột mất, Nguyễn Thiếp trả hết bổng lộc sống cảnh nghèo túng trên Bùi Phong dạy một số học trò và đọc sách. Năm (1801), Nguyễn Thiếp 79 tuổi, từ đó ông ở yên sơn trại, hai năm sau, ngày 25 tháng chạp năm Quý Hợi (đầu năm 1804) ông không bệnh mà mất, thọ 81 tuổi (1723-1804).

La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp không để lại một sự nghiệp văn chương lớn và do thời gian quá ngắn chưa đủ tạo nên một sự nghiệp kinh bang tế thế lớn lao, Nhưng những gì ông đã làm được đủ chứng minh  một tấm lòng ưu dân, ái quốc, một nhân cách lớn của kẻ sĩ. "Phú quý không màng, nghèo nàn không đổi, uy vũ không khuất".

"...Dáo vàng, ngựa sắt thấy mô?

Danh vang cao ẩn nghìn thu vẫn còn"

Câu thơ trong bài" Qua thành lục niên nhớ cao ẩn ở Lạp Phong, cảm tác của Thám Hoa Phan Thúc Trực.

 

Ngọc Bé

PHÒNG VĂN HÓA - THÔNG TIN

Tài liệu tham khảo từ hồ sơ di tích Nguyễn Thiếp

 

 

 

Văn hóa - Xã hội khác:

26/6/2018 - Trên 80 lượt các cụ cao tuổi ở Can Lộc được thăm khám sức khỏe
26/6/2018 - Đại hội lần thứ Nhất CĐCS Công ty TNHH Hùng Đồng (Can Lộc)
23/6/2018 - Can Lộc trao 200 suất học bổng Nguyễn Thị Cẩn đến với học sinh nghèo vượt khó
18/6/2018 - Tập huấn về kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh
13/6/2018 - TTYTDP Can Lộc tổ chức tập huấn chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng
6/6/2018 - Đề cử đăng ký Ký ức thế giới khu vực Châu Á/Thái Bình Dương năm 2017
6/6/2018 - HOÀNG HOA SỨ TRÌNH ĐỒ
6/6/2018 - Can Lộc tập huấn phòng cháy chữa cháy cho tiểu thương Chợ Nghèn
4/6/2018 - Can Lộc họp triển khai kế hoạch tổ chức kỳ thi THPT Quốc gia và tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2018 - 2019
4/6/2018 - Can Lộc hơn 99% trẻ trong độ tuổi từ 6 đến 60 tháng tuổi được uống Vitamin A miễn phí
1/6/2018 - Đồng chí Bùi Thị Kiều Nhi, Trưởng ban Dân vận Huyện ủy tặng quà Ngày Quốc tế thiếu nhi
1/6/2018 - Can Lộc tổ chức hưởng ứng ngày thế giới phòng chống tăng huyết áp năm 2018
1/6/2018 - Lãnh đạo huyện tặng quà cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn nhân ngày Quốc tế thiếu nhi 1/6
31/5/2018 - Cơ quan chính quyền huyện tổ chức ngày Quốc tế thiếu nhi 1/6
31/5/2018 - Hoàng Hoa sứ trình đồ được được công nhận là Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực Châu Á - Thái Bình Dương
Lịch công tác UBND
Văn bản pháp quy
Văn phòng điện tử
Hướng dẫn TTHC
Đánh giá cán bộ
Bảng theo dõi TTHC
Album ảnh Can Lộc
Truyền hình Can Lộc
Hỏi đáp - Tư vấn
Điều hành tác nghiệp
Văn bản chỉ đạo
Tra cứu hồ sơ trực tuyến
Danh bạ trực tuyến
Liên hệ - Góp ý
Sơ đồ Website
Loading the player...
BỘ ĐẾM TRUY CẬP
Hôm nay: 1,352
Tất cả: 6,623,547
 
CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ HUYỆN CAN LỘC 
Cơ quan chủ quản: Ủy ban nhân dân Huyện Can Lộc
Chịu trách nhiệm chính: Bùi Huy Cường - Phó chủ tịch Huyện Can Lộc
Địa chỉ: Thị trấn nghèn - Huyện Can Lộc - Tỉnh Hà Tĩnh 
Điện thoại: 0239841227- E.mail:ubcanloc@gmail.com